****ସ୍ମୃତିର ସ୍ମାରକୀ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଅନୁବନ୍ଧ ସ୍ମୃତିବନ****

****ସ୍ମୃତିର ସ୍ମାରକୀ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଅନୁବନ୍ଧ ସ୍ମୃତିବନ****

ସ୍ମୃତିବନ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ୟାନ ନୁହେଁ — ଏହା ହେଉଛି ସ୍ମୃତିର ଉପସ୍ଥାନ, ଯାହା ପ୍ରେମ, ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ସେବାକୁ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ। ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଶୃଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ବିକାଶ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମୃତି ସହିତ ନିଜକୁ ଏକତ୍ର କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ।

ଗୋଟେ ଗଛ ରୋପଣ କଲେ କିଛି ମାସ ଧରି ତାହା ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବା ସାଧାରଣ ଘଟଣା, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ମୃତି ଆଧାରିତ ଗଛ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ସ୍ନେହର ଅନୁଭୂତି ଭରି ବଢିଥାଏ, ତାହା ହୁଏ ଏକ ଜୀବନ ଶିକ୍ଷା। ସ୍ମୃତିବନ, ଭୁବନେଶ୍ୱର ର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରୟାସ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଗଭୀର ସ୍ମୃତିକୁ ଗଛ ରୂପେ ରୋପଣ କରନ୍ତି।ଏହା କେବଳ ଗଛ ଲଗା ଯାଇଥିବା ଏକ ଜାଗା ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଅନେକ ସ୍ମୃତି, ଆଭାସ, ଓ ସମ୍ବେଦନାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତିକ।ଏକ ନିରବ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଆଖିର ଅଖରେ ଲେଖି ଦିଅନ୍ତି, ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ମୃତି, ଏହି ସ୍ମୃତିବନ ତାହାର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ।ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ସ୍ମୃତି ଭିତରେ ଅବିରତ ରଖିପାରିବେ ଗଛ ଲଗାଇ। ଜନ୍ମଦିନ, ବିବାହ ବାର୍ଷିକୀ, ବିଦାୟ, ବିଶେଷ ସ୍ମୃତି ଓ ସମ୍ବେଦନା ଅବସରରେ ଲୋକେ ଏଠି ଗଛ ରୋପଣ କରନ୍ତି।

ସ୍ମୃତିବନର ସୃଷ୍ଟି ମାନବ ଓ ପ୍ରକୃତି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନୁହେଁ ବୋଲି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏଠି ଗଛ କେବଳ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତର ଅନୁଭୂତି ଓ ସ୍ନେହର ଚିହ୍ନ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ମାନବ ମାନସିକତାକୁ ପ୍ରକୃତି ସହ ଯୋଡ଼ିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛି।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ତଳେ ଏକ ନାମ, ଏକ ତାରିଖ, ଏବଂ ଏକ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି ,ଯାହା ପରିବାର, ମୈତ୍ରୀ, ପ୍ରେମ ବା ଅନୁଶ୍ରଦ୍ଧାର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି।  ସ୍ମୃତିବନ କେବଳ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଉଦ୍ୟମ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଏକ ସଂସ୍କୃତି ଯେଉଁଥିରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରେମ, ବିରହ, ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ର ଦୈନନ୍ଦିନ ଅନୁଭୂତିକୁ ପ୍ରକୃତି ମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।

ଗଛ ମାନେ କେବଳ ଚେର, ପତ୍ର,ଫୁଲ, ଡାଳି ଓ ଫଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ— ଏହା ଅତୁଟ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ଭାଗ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ସଂଘର୍ଷ, ଏବଂ ସ୍ନେହ ଓ ବିରହ ର ଏକ ଆତ୍ମୀୟ ଭାଷା। ଯେଉଁପରି ଏକ ଦୀର୍ଘ ଚିଠି ପଢିବା ବେଳେ ହୃଦୟ ଭିଜିଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଉପନ୍ୟାସର ଅଧ୍ୟାୟ।

ସ୍ମୃତି ଏକ ମାନବ ଚେତନାର ଅବିନାଶୀ ଅଂଶ, ଯାହା ଜୀବନର ସାରଗର୍ଭ ଅନୁଭୂତିକୁ ଆଜି ଓ କାଲି ସହିତ ଜଡିତ ରଖେ। ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଅନୁଭୂତିକୁ ଅମର କରିବା ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ, ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଓ ବନ ବିଭାଗ ଏକ ସବୁଜ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଅଂଶ ସ୍ୱରୂପ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଚାରା ରୋପଣ କରିପାରିବେ। ଏଥିପାଇଁ ସହର ଉପକଣ୍ଠରେ ୭୫ ଏକର କ୍ଷେତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥିଲା।  ସ୍ମାରକୀ ଚାରାଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ସହିତ, ବନ ବିଭାଗ ସେହି ଜମିରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ଭିଦ ଉଦ୍ୟାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲେ।ଏହାକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗ କରାଯାଇଛି- ସ୍ମୃତି ବାଟିକା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବାଟିକା ।ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ପରଲୋକଗତ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ସ୍ମୃତି ବାଟିକାରେ ଗଛ ଲଗେଇ ପାରିବେ। ସେହିଭଳି ନିଜର କୌଣସି ସ୍ମରଣୀୟ ଦିନକୁ (ଯଥା ନିଜର ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ, ବିବାହବାର୍ଷିକୀ, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିବସ ବା ସେହିଭଳି କୌଣସି ସ୍ମରଣୀୟ ଦିନ) ଅଧିକ ସ୍ମରଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ବାଟିକାରେ ଗଛ ଲଗାଇ ପାରିବେ।  

ଏଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମୃତିବନ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଫର୍ମ ପୂରଣ କରି ଆଠ ହଜାର ଟଙ୍କାର ଡ୍ରାଫ୍ଟ୍ ଦାଖଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସ୍ମୃତିବନରେ ଆପଣ ନିଜ ମନଇଚ୍ଛା ଯେ କୌଣସି ଗଛ ଲଗେଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ବନର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ରକ୍ଷା ତଥା ସନ୍ତୁଳନ ଓ ସମତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଚାରିଟି ଗଛ ଲଗେଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି- ଅଶୋକ, ନିମ୍ବ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ ଏବଂ ବଉଳ। ଆପଣ ଏହି ଚାରିଟି ଗଛ ମଧ୍ୟରୁ କୋଉ ଗଛଟି ଲଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ମୃତି ଫଳକରେ କ’ଣ ଲେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଫର୍ମରେ ପୂରଣ କରିବେ।

ସ୍ମୃତିବନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଆପଣଙ୍କୁ ଗଛ ଏବଂ ଲିଖିତ ସ୍ମୃତିଫଳକ ଯୋଗାଇଦେବେ। ଆପଣ ଯେଉଁଦିନ ଏହି ଫଳକ ଲଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତା’ର ଆଠ/ଦଶ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଫର୍ମ ପୂରଣ କରି ଡିମାଣ୍ଡ ଡ୍ରାଫ୍ଟ୍ ସହିତ ଦାଖଲ କଲେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନ ବେଳକୁ ଫଳକ ଲେଖା ହୋଇ ରହିଥିବ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ଆପଣ ପହଞ୍ଚି ଚାରା ଓ ଫଳକ ଲଗେଇବେ। ଚାରାଟିର ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଦାୟିତ୍ୱ ସ୍ମୃତିବନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କର।

ସ୍ମୃତିବନ ମଧ୍ୟରେ ୧୧୫୦ଟି ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି। ଏଯାବତ୍ ୫୦୦ରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଗଛ ଲଗାଯାଇଛି। ଯଦି ଆପଣ ସତରେ ନିଜର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ଏଭଳି ଅଭିନବ ଢଙ୍ଗରେ ସ୍ମରଣୀୟ କରି ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସ୍ଥାନ ପୂରଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଯଥାଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସ୍ମୃତିବନରେ ଚାରାଟିଏ ରୋପଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏହା ସମୟ ସହିତ, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭୂଦୃଶ୍ୟ ପାର୍କରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଭୁବନେଶ୍ଵରର ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦଯାତ୍ରା ପଥ ହୋଇପାରିଛି।

ସ୍ମୃତିବନ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ମନ ଦେହ ଦିଅନ୍ତି ପୃଥିବୀକୁ, ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତ ବାଣୀ ହୁଏ ଗଛ ରୂପରେ। ଏଠି ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ମିଶିଯାନ୍ତି ଏକ ଶାନ୍ତ ଅଭିନୟରେ, ଯେଉଁଠି ଚିତ୍କାର ନୁହେଁ, ଚିରସ୍ମୃତି ଲାଗି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ।

କେହି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଅନୁସ୍ମୃତିରେ ରୋପିଛନ୍ତି ଏକ ଅଶୋକ ଗଛ, କେହି ତାଙ୍କ ମା’ ଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନରେ ଏକ ବଉଳ ଗଛ, ଆଉ କେହି ସଖା ସହୋଦର ସ୍ମୃତି ନେଇ ରୋପିଛନ୍ତି  ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ । କେହି କେହି ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି ଏଠି ଏକ ନୀମ ଗଛ ରୋପି।  ସମୟ ବେଗ ବଦଳିଥାଏ, ଗଛ ବଢ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତସ୍ଥ ନିଶ୍ଚଳ ଆଶା ଏବଂ ସମ୍ପର୍କ ଅବିଚଳିତ ରହିଯାଏ।

ଗଛ ଲାଗିବାର ସହ ମନ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଯାଏ। ଏହା ମନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥରୁ ବାହାରି ଜଣେ ଦାୟିତ୍ଵଶୀଳ ନାଗରିକ ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରେ। ଏହି ଗଛ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି — ଯେଉଁପରି ଏକ ଗଛ ବେଳେବେଳେ ପାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ଓ ସମୟ ଦେଲେ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେପରି ସ୍ମୃତି ଓ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ନିରବ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଅମର ହୁଏ।

ଏଠି ଏକ ଗଛ ଲାଗିଲେ ତାହା କେବଳ ପ୍ରକୃତିର ଉପକାର କରୁନି, ଏହା ମନ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେଉଁପରି ଗଛ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଗଛ ଲାଗିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅନ୍ତଃକଥା ମଧ୍ୟ ଘନ ହୋଇ ଯାଏ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଏଠି ଏକ ଗପ କୁହେ, ଏକ ସ୍ମୃତି ରଖେ, ଏବଂ ଏକ ଆଶା ଦିଏ।

"ମୁଁ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନେ ରଖିଛି। ତୁମେ ହେବ ମୋର ଛାୟା ତଳେ ବଢୁଥିବା ଜୀବନ।ମୋ ପତ୍ରରେ ପ୍ରେମ ଅଛି, ଡାଳିରେ ଦୟା, ଓ ମୂଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ସ୍ମୃତି।”

ସ୍ମୃତି ବନ ଆମକୁ ଶିଖାଏ  ଯାହା ଚାଲିଯାଏ, ସେ ସଦା ଅନୁପସ୍ଥିତ ନୁହେଁ, ସେ ଏକ ଗଛ ରୂପେ ବଞ୍ଚିପାରେ।

ଯେଉଁ ଆଘାତ ତୁମକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି, ତାହାକୁ ଏକ ନୂଆ ଜୀବନ ମୂଳ ଗଢ଼ିପାରେ।

ପ୍ରକୃତି ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଏମିତି ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମ୍ପର୍କ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଏକ ନୂଆ ସଂସ୍କୃତି ଗଢ଼ିଉଠେ।

ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ମାରକ ଉପାୟ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ସ୍ମୃତିବନ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସ୍ମୃତି ଅନୁଭବ ଦିଏ। ଗଛ ଏକ ପ୍ରତୀକ ହେବା ସହିତ, ସେ ଦିନେ ଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଅନୁଗାମୀ ପିଢିକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଜନଶୀଳ ପରିବେଶ ଦିଏ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ନା କେବଳ ଏକ ସୃଜନାତ୍ମକ ଧାରଣା, ବରଂ ଏହା ଏକ ନୂଆ ସଂସ୍କୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ।

ସ୍ମୃତିବନ  ହେଉଛି ଗଛ ରୂପରେ ମନ ର ଶାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଖୋଜିବା ଏକ ଶୁଭ ଚେଷ୍ଟା। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଗଛ ଲଗାଇ ନିଜ ସ୍ନେହ ଓ ଦୟାକୁ ପୃଥିବୀ ସହ ବାଣ୍ଟିବା।

ମିନାକ୍ଷୀ ଦ୍ବିବେଦୀ 

୭୯୭୮୦୮୨୮୩୪

ଗୁରୁ ଗ୍ରାମ